خون‌خواهی شهیدان را نباید به مجازات قاتلان تقلیل داد

آیت‌الله رشاد: «ثارالله» یک نهضت تاریخی و تمدنی است
آیت‌الله علی‌اکبر رشاد، رئیس شورای حوزه‌های علمیه استان تهران و تولیت مجتمع حوزوی امام رضا (ع)، در نشست علمی «واکاوی مبانی فقهی، قرآنی و کلامی خون‌خواهی در اسلام» با تبیین مفهوم «ثارالله» تأکید کرد: خون‌خواهی شهیدان، به‌ویژه شهیدان بزرگ جبهه حق، صرفاً به معنای قصاص قاتلان نیست، بلکه حقیقتی تاریخی، تمدنی و جریان‌ساز است که در طول تاریخ استمرار می‌یابد.
به گزارش روابط عمومی مجتمع حوزوی امام رضا علیه السلام، آیت‌الله رشاد در ابتدای سخنان خود با قدردانی از برگزارکنندگان این همایش بین المللی، بر اهمیت همکاری نهادهای علمی و حوزوی در تبیین مفاهیم بنیادین مکتب مقاومت تأکید کرد و گفت: این رویداد نمونه‌ای موفق از هم‌افزایی میان مجموعه‌های همسو است که توانسته در مدت کوتاهی به یک جریان علمی مؤثر تبدیل شود.
وی در ادامه با گرامی‌داشت یاد و راه «قائد شهید» و تجلیل از رهبر معظم انقلاب اسلامی، خواستار دعا و حمایت عملی از رهبری جامعه اسلامی شد و افزود: هدایت جامعه در شرایط پیچیده و بحرانی امروز، نیازمند شجاعت، توکل، عزم و روحیه تکلیف‌مداری است و همه ما وظیفه داریم در کنار رهبر جامعه اسلامی ایفای نقش کنیم.
«ثار» در فرهنگ جاهلی با مفهوم شیعی آن تفاوت بنیادین دارد
رئیس شورای حوزه های علمیه استان تهران در بخش اصلی سخنان خود به بررسی مفهوم «ثار» پرداخت و اظهار داشت: واژه «ثار» در فرهنگ جاهلی عرب به نوعی خون‌خواهی قبیله‌ای اطلاق می‌شد که هیچ حد و مرز مشخصی نداشت و گاه در برابر کشته شدن یک نفر، افراد متعددی از قبیله مقابل هدف انتقام قرار می‌گرفتند.
وی افزود: برخی تصور کرده‌اند که اسلام همین سنت جاهلی را اصلاح و در قالب قصاص عرضه کرده است؛ در حالی که قصاص ریشه در شرایع الهی پیشین دارد و نباید آن را صرفاً اصلاح یک سنت جاهلی دانست.
آیت‌الله رشاد تأکید کرد: هنگامی که واژه «ثار» وارد ادبیات قدسی و فرهنگ شیعی شد، دچار تحول معنایی گسترده‌ای گردید و دیگر نمی‌توان آن را صرفاً به معنای انتقام یا خون‌خواهی فردی تفسیر کرد.
تبیین احتمالات مختلف درباره معنای «ثارالله»
وی با اشاره به دیدگاه‌های مختلف درباره تعبیر «ثارالله» گفت: در منابع روایی و تفسیری، احتمالات گوناگونی درباره این تعبیر مطرح شده است؛ از جمله اینکه خداوند ولیّ دم شهید است، یا اینکه خون شهید چنان مقدس و ارزشمند است که به خداوند نسبت داده می‌شود.
تولیت مجتمع حوزوی امام رضا علیه السلام افزود: برخی نیز «ثارالله» را از سنخ تعابیری همچون «یدالله» و «عین‌الله» دانسته‌اند که دارای معنایی رمزی و قدسی است و نباید آن را بر معنای ظاهری حمل کرد.
«ثارالله» فراتر از قصاص و انتقام است
آیت‌الله رشاد با تأکید بر نسبت میان «ثار»، «قصاص» و «انتقام» تصریح کرد: قصاص یک حکم روشن فقهی است و در جای خود باید اجرا شود، اما مفهوم ثارالله بسیار فراتر از قصاص است. ثارالله نه به معنای تشفّی خاطر و نه صرفاً به معنای مجازات قاتل است، بلکه بیانگر یک حرکت مستمر تاریخی در جهت احیای حق و مقابله با باطل است.
وی خاطرنشان کرد: در زیارت عاشورا از خداوند می‌خواهیم که «طلب ثار» امام حسین علیه‌السلام را در کنار امام منصور از اهل‌بیت علیهم‌السلام نصیب ما کند. روشن است که مقصود از این تعبیر صرفاً مجازات قاتلان عاشورا نیست؛ زیرا بسیاری از آنان در طول تاریخ به سزای اعمال خود رسیده‌اند.
شهادت امام جامعه، صرفاً قتل یک فرد نیست
رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در ادامه با اشاره به جایگاه رهبران الهی در جامعه اسلامی گفت: همه قتل‌ها یکسان نیستند و در فقه نیز عناصر مختلفی مانند قصد، انگیزه، شخصیت قاتل و مقتول و شرایط وقوع جرم در حکم دخالت دارند.
وی افزود: شهادت امام جامعه را نمی‌توان در حد یک قتل عادی تنزل داد. هنگامی که امام امت به شهادت می‌رسد، تنها یک فرد از میان نرفته است، بلکه یک مکتب آسیب دیده، یک امت داغدار شده و جامعه اسلامی یکی از ارکان هدایت خود را از دست داده است.
آیت‌الله رشاد با اشاره به آیه «إِنَّ إِبْرَاهِیمَ کَانَ أُمَّةً» اظهار داشت: برخی شخصیت‌ها خود یک امت هستند و آثار وجودی آنان با یک فرد عادی قابل مقایسه نیست؛ ازاین‌رو خون‌خواهی آنان نیز ابعاد متفاوتی پیدا می‌کند.
خون شهید آغاز یک حرکت تاریخی است
وی در بخش پایانی سخنان خود تأکید کرد: شهید با شهادت پایان نمی‌یابد، بلکه آغاز می‌شود. هنگامی که خون یک شهید در جایگاه «ثارالله» قرار می‌گیرد، به یک عامل بیدارگر و تاریخ‌ساز تبدیل می‌شود که می‌تواند نسل‌های متعدد را به حرکت وادارد.
آیت‌الله رشاد خاطرنشان کرد: نباید گمان کرد که اگر روزی عاملان و آمران یک جنایت به سزای اعمال خود برسند، مسئله خون‌خواهی پایان یافته است. این تنها بخشی از ماجراست و حقیقت خون‌خواهی در استمرار راه شهید، حفظ آرمان‌های او و تداوم مبارزه با ظلم و استکبار معنا پیدا می‌کند.
وی افزود: خون پاک شهیدان بزرگ، به‌ویژه شهیدانی که در جایگاه رهبری و هدایت امت قرار دارند، همواره در تاریخ جاری است و می‌تواند منشأ خیزش‌ها، نهضت‌ها و تحولات بزرگ اجتماعی و تمدنی باشد.
ایشان در پایان تأکید کرد: جامعه اسلامی نباید اجازه دهد مفهوم خون‌خواهی و مطالبه تاریخی ناشی از شهادت شهدا به فراموشی سپرده شود؛ زیرا «ثارالله» تنها یک مفهوم عاطفی یا تاریخی نیست، بلکه حقیقتی زنده و استمرار‌یابنده در مسیر تحقق عدالت و غلبه جبهه حق بر باطل است.