در معرفت دینی نظام در پرتو ارتباط انسان با خدا، خود، مردم و دنیا تولید می‌شود

در معرفت دینی نظام در پرتو ارتباط انسان با خدا، خود، مردم و دنیا تولید می‌شود

آیت‌الله علی اکبر رشاد در سیزدهمین هم اندیشی اعضای هیات علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی که در باب فقه نظام ساز برگزار شده بود به ایراد سخنرانی پرداخته و گفت: در آستانه ارتحال سه علامه بزرگ مرحوم علامه جعفری، علامه امینی و علامه طباطبایی هستیم. هر سه علامه بزرگوار تبریزی هستند که از مفاخر عصر ما محسوب می‌شوند.

وی افزود: علامه امینی با الغدیر، حق قطعی مولای خود امیرمومنان امام علی(ع) را مستند، اثبات ودر عالم فریاد کرد. این سه علامه به اسلام و شیعه بسیار خدمت کردند. علامه امینی شبانه‌روز با امیرمومنان امام علی(ع) محشور بود، وقتی وارد حرم امیرمومنان امام علی(ع) می‌شد با امیرمومنان مواجه ‌شده و با حضرت صحبت می کرد، چنین انسانی با چنین رویه ایکاری همچون الغدیر را استخراج کرد که در تاریخ ماندگار است.

آیت الله رشاد ادامه داد: مرحوم علامه جعفری هم مرد بزرگی بود با همه سادگی، بی پیرایگی و زلالی عمیق اهل معنا بود. مرحوم علامه طباطبایی از جهاتی برای همه شناخته شده است اما عمق عظمت معنوی و باطنی علامه طباطبایی آنگونه که باید شناخته نشده است. او را بیشتر به حکمت می‌شناسند در حالی که او در فقه و اصول فوق‌العاده بود و اگر ایشان وارد فاز مرجعیت می‌شد به طور قطع مرجعیت او پا می گرفت. او در مقامات معنوی درجات عالی داشت. همه ما وامدار این شخصیت‌های بزرگ هستیم.

رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با بیان اینکه نظام پردازی دینی از دغدغه‌های اساسی ما از بدو تأسیس پژوهشگاه بوده است. عنوان کرد: در نخستین طرح‌های تحقیقی دو طرح استخراج نظام از سیره نبوی و طرح فلسفه دین بود. مباحث پیش رفته اما فراخور اهمیت مسئله جلو نرفته است. در فلسفه مضاف و تولید علم خوب پیش رفتیم و زبانزد هستیم اما در زمینه نظام‌سازی و نظام پردازی آنگونه که شرح مطلب بود پیش نرفتیم، اما دو سه سالی است که این دغدغه تقویت شده و جدی دنبال می‌شود.

رئیس سیاستگذاری حوزه های علمیه بیان کرد: در موسسه آموزش عالی امام رضا(ع) مباحث فقه نظام‌ساز مطرح و مدت زیادی به آن پرداخته شده است. حاصل بحث هم چیزی حدود ۲ هزار صفحه آن پیاده و هزار صفحه ویرایش شده است که در دو جلد تنظیم کردند و در نمایشگاه تخصصی آموزش عالی حوزوی امام رضا(ع) ارائه شده است.

تولیت حوزه علمیه امام رضا(ع) با بیان اینکه در هر حوزه و قلمروی باید اختصاصات و ویژگی‌های مطالب کلی لحاظ شود. اظهار کرد: به عنوان مثال مولفه‌های نظام در سیاست، اقتصاد، مدیریت، فرهنگ و حوزه‌های مختلف متفاوت است. نباید تصور شود که در پژوهشکده‌ها نظام نداریم به عنوان مثال در پژوهشکده حکمت ما یک نظام فلسفی داریم؛ زیرا حکمت ما یک نظام یا دستگاه است و و صرفاً علم نیست بلکه یک نظام فکری است. کلام ما نظام دارد. همه ابعاد و عرصه‌های معرفتی که پژوهشگر روی آن کار می‌کند داری نظام است.

وی افزود: فرهنگ اسلامی ما خود یک نظام است که ساختار، مولفه‌ها، غایت، اجزا و روشی دارد. فرهنگی که ما دنبال آن هستیم فرهنگ دستگاه و نظام است. فرهنگ عالم زیستی و یک دستگاه، فضای زیستی کاملاً منسجم، مرتبط و دارای مولفه‌های معین است. هیچ پژوهشکده‌ و و بلکه هیچ گروهی بدون ارتباط با نظام‌پردازی نیست، در همه گروه‌ها ما با نظام‌سازی سروکار داریم.

رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با بیان اینکه فلسفه ما باید نظام فلسفی اسلام را ارائه و برای آن مبنا تولید کند. ابراز کرد: برای نظام سازی علوم و فلسفه می تواند بیشترین نقش را ایفا کند هم نظام خود را تعریف کند و هم مبنا تولید کند و دیگر گروه‌ها را کمک کند که مبتنی بر مبانی فلسفی خود نظام‌پردازی کنند. در گروه اقتصاد نیازی نیست به دیگر گروه‌ها کمک کنیم اما گروه کلام، و گروه فرهنگ، گروه اخلاق یا گروه فلسفه باید دیگر گروه‌ها کمک کند.

رئیس سیاستگذاری حوزه های علمیه با بیان اینکه پیش فرض ما این است که نظام نمی‌تواند تک بعدی باشد. عنوان کرد: یعنی وقتی می‌گوییم نظام اخلاقی نمی‌خواهیم صرفا یک مشت فضایل اخلاقی دسته‌بندی و بسته بندی شده را ارائه کنیم چراکه نمی‌شود مبانی فضایل و رذایل اخلاقی و پیوند آن با فلسفه را نادیده گرفت. اخلاق را نمی شود از احکام، فقه و شریعت به معنی اخص جدا کرد، اگر شریعت بدون لحاظ اخلاق تبدیل به فقه شد آن فقه اسلامی نیست چراکه فقه اسلامی در پیوند با اخلاق است حتی گاهی اخلاق نقش مبنا را در ارتباطات فقهی ایفا می‌کند. اخلاق از شریعت و فقه جدا نیست هر دو آنها از کلام، فلسفه وعلم دینی جدا نیستند. اقتصاد اسلامی علم اقتصاد اسلامی لازم دارد و نمی‌شود اقتصاد اسلامی را با علم سکولار طراحی کرد و به اجرا گذاشت. اقتصاد اگر اسلامی است باید علم آن تولید شود و با علم دینی و اسلامی نظام اقتصادی اسلام پیاده شود.

وی ادامه داد: نمی‌شود با گزاره‌های اقتصاد اسلامی نظام اقتصادی اسلامی را کشف، استنباط و تنظیم کرد اما همه را به کمک گزاره‌های علم اقتصاد سکولار اجرا کرد. ما باید نظام اقتصادی اسلامی را مبتنی بر فلسفه اسلامی، کلام اسلامی و علم اسلامی تولید کنیم، این علم را هم ما باید از دین اخذ کنیم. بدون بینش، کلام، فلسفه، علم دینی، معنویت، باطن و ملکوت عالم نمی‌شود اقتصاد، سیاست، فقه و اخلاق اسلامی را طراحی کرد.

تولیت حوزه علمیه امام رضا(ع) با بیان اینکه در معرفت دینی پنج ضلع بینش، علم، اخلاق، معنویت وفقه باید در چهار ارتباط بشری تدبیر شود در آن صورت نظامات تولید می‌شود. گفت: دین دستگاه معرفتی، رفتاری، سلوکی، فراگیر، کامل و جامع است که از مبداء وجود صادر شده و هدفمند است و جهت‌گیری آن کمال نفوس در افراد و تدبیر شئون حیاتی انسان در چهار رابطه کلان شامل رابطه انسان با خدا، خود، مردم، و دنیا است.

رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با بیان اینکه این دین مرکب از ۵ نظم کلی حکمی و احکامی است، عقاید یک نظام است. اظهار کرد: دین سعادت دنیا و آخرت انسان را تامین می‌کند. ما دین را یک دستگاه دارای هندسه معین می‌دانیم. نظام در لغت به نخ تسبیح گفته می‌شود که مجموعه عناصر ارزشمند را به یکدیگر پیوند می‌زند.

آیت الله رشاد بیان کرد: عبارات مختلفی برای تعریف نظام گفته شده است، از نظر ما نظام شش ویژگی دارد که سه ویژگی آن اصلی است. نظام مرکب است اما هر مرکبی نظام نیست. اگر از عناصر یکسان چیزی تعریف و ترکیب شده باشد نظام درست نمی شود. باید عناصر نظام مختلف و از مولفه‌های گوناگون تشکیل شود. اینکه مولفه‌ها گوناگون باشند بازهم نظام درست نمی‌شود، گوناگون‌های ناهمسن نمی‌توانند نظام را به وجود بیاورند. باید گوناگون‌های هماهنگ و هم‌ساز کنار هم قرار بگیرند تا نظام به وجود بیاید. باز هم صرف اینکه مولفه‌ها مختلف و سازگار باشند کفایت نمی‌کند بلکه این مولفه‌ها و اجزاء باید متفاعل هم باشند یعنی با هم داد و ستد داشته باشند.

رئیس سیاستگذاری حوزه های علمیه گفت: هر نظامی باید مرز خود را با نظام‌های دیگر تعریف کند تا کجا این نظام است و از کجا نظام دیگر شروع می‌شود. از ویژگی‌های نظام این است که با نظامات مجاور و موازی و با نظامات مترتب و طولی مرز مشخص دارد. خرده نظام‌ها ذیل میان نظام‌ها و میان نظام‌ها ذیل کلام نظام‌ها هستند اما حد و مرز هر کدام باید مشخص باشد.

تولیت حوزه علمیه امام رضا(ع) ابراز کرد: در خرده‌نظام‌ها، میان نظام‌ها و کلان‌نظام‌ها باید مرزهای طولی و عرضی مشخص باشد که به عنوان مثال تا کجا نظام اقتصادی است و از کجا نظام حقوقی شروع می‌شود مرز حقوق و اقتصاد در چیست این دو قرابت‌هایی با هم دارند اما حقوق یک مقوله و اقتصاد امر دیگری است باید بین این‌ها تمایزی باشد و هر نظامی آن است که مرز خود را با دیگر نظام‌ها در طول و عرض مشخص کرده باشد. هر نظامی غایتی دارد. نظام آن است که جهت‌گیری و هدف‌گیری آن به سمت تامین غایت منظور و مقصود باشد. و بتواند آن غایت را تامین کند. اگر غایت تامین نشود نظام ناقص است.

وی با بیان اینکه بین نظام و الگو فرق است. عنوان کرد: نظام اسلامی با نظام اقتصادی اسلام واحد و ثابت است. نظام واحد است و متعدد نیست. نمی‌شود نظام اسلامی نظام اقتصادی متفاوت داشته باشد. نظام اقتصادی اسلام ثابت است و تغییر پیدا نمی‌کند؛ اما الگو برشی از هر نظام با لحاظ یک سلسله جهات آفاقی و شرایط است که در ظروف متفاوت مختلف می‌شوند. به عنوان مثال وقتی بخواهید اقتصاد اسلامی را در یک کشور صنعتی، کشاوری یا فراصنعتی تعریف کنید در هر کدام الگوی متفاوت به دست می‌آید.

آیت الله رشاد اظهار کرد: با توجه به شرایط، زمان و مکان در طراحی الگو اثر می‌گذارد. الگو برشی از نظام هست یعنی عناصر اصلی نظام در آن ثابت است اما یک سلسله عناصر متغیر باید به دخالت کند که این الگو متناسب برای تحقق و اجرایی شدن در ظرف خاص شود. با توجه به اینکه ظروف، شرایط و آفاق تفاوت پیدا می‌کند و متغیر است این جهات متغیر ملحوظ در الگوها تغییر می‌کند. شاید شما بتوانید از یک نظام ده الگو طراحی کنید. اگر روزی فقهای ما مشروطه را تایید کردند به واسطه این بود که حکومت مشروطه الگویی از حکومت دینی با توجه به ظروف تاریخ اجتماعی و سیاسی آن زمان بود و می‌گفتند حکومت مشروطه بهتر از این است که اصلاً احکام اسلام در نظر گرفته نشود، فقها دخیل نباشند، قانون اساسی نداشته باشیم، قدرت و سلطنت مشروط نباشد.

رئیس سیاستگذاری حوزه های علمیه با بیان اینکه زمان صفویه فقهای ما به پادشاه‌ها و سلاطین حکم می‌دادند و پادشاه‌ها و سلاطین ولایت فقها را قبول داشتند و در مقام اجرا فقیه به شاه حکم می‌داد. گفت: الگوی آن زمان فقها در حد بسط ید به حکومت دینی نزدیک‌تر بود. اما در بین الگوهایی که ما تا امروز طی کردیم الگوی جمهوری اسلامی به حکومت اسلامی نزدیک‌تر است. جمهوری اسلامی الگویی از حکومت اسلامی است و تمام حکومت اسلامی نیست. اینگونه نیست حتما هرجا بخواهیم قانون اساسی مصوب کنیم باید قانون اساسی جمهوری اسلامی باشد؛ می‌شود بسیار متفاوت باشد. هیچ آیه و روایتی تفکیک قوا را واجب نکرده است. پیامبر اسلام(ص) تفکیک قوا نداشتند در قضاوت، قانون‌گذاری و اجرا همه جا دخالت داشتند.

رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با بیان اینکه الگو غیر از نظام است و غالبا بین نظام و الگو خلط می‌کنند. اظهار کرد: الگو برشی از هر نظام با وارد کردن و دخالت دادن عناصر مختلفی است که در مقام تحقق آنها دخیل هستند و باید آنها را لحاظ کرد. نظام لخت و عریان را نمی‌شود در ظرف واقع پیاده کرد باید جهات و اقتضائات ظرف واقع را دخیل کرد که نقش اجتهاد اینجا خود را نشان می‌دهد.

وی در پایان خاطرنشان کرد: الگو نمونه‌ای است که در آن نظام درپرتو مقتضیات زمان و مکان و مسائل فرهنگی و لوازم دیگر منعکس و بازتابیده می‌شود. در الگو باید واقعیت را ببینیم، الگو نمی‌تواند همچون نظام انتزاعی و نظریه محض باشد بلکه باید اثر آن در زمین دیده شود.

تسلیت آیت الله رشاد بمناسبت ارتحال استاد خارج فقه حوزه تهران آیت‌الله حاج شیخ محسن مجتهد شبستری

تسلیت آیت الله رشاد بمناسبت ارتحال استاد خارج فقه حوزه تهران آیت‌الله حاج شیخ محسن مجتهد شبستری

بسم الله الرّحمن الرّحیم.
إنّا لِلّه و إنّا إلیه راجعون
خبر ارتحال روحانی مبارز، مسئول مدرسه‌ی علمیه‌ی آیت الله ایروانی و استاد خارج فقه حوزه‌ی علمیه‌ی تهران، آیت‌الله حاج شیخ محسن مجتهد شبستری (قدّس سرّه)، مایه‌ی تالّم و تأسف عمیق گردید؛ این روحانی ربانی که از پیشکسوتان نهضت و از یاران باوفای رهبر معظم انقلاب اسلامی بود، مراتب علمی و محاسن اخلاقی را با مبارزات انقلابی و خدمات اجتماعی توأم ساخته بود. آن عالم مجاهد از سرمایه‌های حوزه‌ی پایتخت بشمار می‌رفت و فقدان او ثُلمه بر پیکره‌ی حوزه و نظام اسلامی قلمداد می‌شود.
این‌جانب این ضایعه‌ی مولمه را، به محضر مبارک حضرت بقیّت الله (ارواحنا له الفداء) و رهبر معظم انقلاب و سایر مراجع تقلید، بیت مکرم آن راحل رستگار، خاصه فرزند فاضل و فرزانه‌ی ایشان، حضرت حجت الاسلام مجتهد شبستری، تسلیت عرض کرده، از بارگاه بلند باری برای او رفعت رتبت در جوار الهی، و برای وابستگان و دلبستگان آن مرحوم صبر و اجر مسئلت دارم.
علی‌اکبر رشـاد
۲۷، ۸، ۱۴۰۰ مطابق ۱۲ ربیع الثانی ۱۴۳۴

دومین هم اندیشی علوم عقلی با موضوع مکتب فلسفی نوصدرایی برگزار می شود

دومین هم اندیشی علوم عقلی با موضوع مکتب فلسفی نوصدرایی برگزار می شود

همزمان با چهلمین سالگرد ارتحال علامه طباطبایی(ره) و در آستانه روز جهانی فلسفه
دومین هم اندیشی علوم عقلی ((مکتب فلسفی نوصدرایی)) برگزار می شود

حوزه علمیه امام رضا(ع) و حوزه علمیه فخریه مروی تهران همزمان با چهلمین سالگرد ارتحال علامه طباطبایی(ره) و در آستانه روز جهانی فلسفه دومین هم اندیشی علوم عقلی را برگزار می کنند.
حجت الاسلام والمسلمین احمد قاری معاون پژوهش حوزه علمیه امام رضا(ع) در گفتگویی با اعلام این خبر گفت: همزمان با چهلمین سالگرد ارتحال مفسر بزرگ جهان تشیع حضرت علامه سید محمدحسین طباطبایی(ره) و در آستانه روز جهانی فلسفه حوزه علمیه امام رضا(ع) با مشارکت حوزه علمیه فخریه مروی تهران نسبت به برگزاری دومین هم اندیشی علوم عقلی با موضوع ((مکتب فلسفی نوصدرایی)) اقدام می کنند.
وی افزود: در این هم اندیشی علمی که با حضور طلاب و فضلا و اساتید حوزه و دانشگاه در محل پژوهش سرای حوزه علمیه امام رضا علیه السلام تهران برگزار می شود آیت الله علی اکبر رشاد و آیت الله محمدباقر تحریری و استاد محمدعلی اردستانی ایراد سخنرانی خواهند داشت. پخش کلیپ پیرامون شخصیت علمی حضرت علامه طباطبایی(ره) از دیگر بخش های این هم اندیشی علمی خواهد بود.
لازم به ذکر است هم اندیشی مکتب فلسفی نوصدرایی یکشنبه شب ۲۳ آبان ماه ۱۴۰۰ از ساعت ۱۵ در پژوهش سرای حوزه علمیه امام رضا علیه السلام تهران به آدرس تهران، خیابان شهید مصطفی خمینی ، روبروی بیمارستان سپیر، حوزه علمیه امام رضا(ع) برگزار می شود و میزبان علاقمندان به مباحث فلسفی خواهد بود.
همچنین به اطلاع می رساند فایل تصویری این همایش علمی پس از برگزاری از طریق پایگاه اطلاع رسانی حوزه علمیه امام رضا علیه السلام به آدرس (www.heer.ir)در اختیار علاقمندان قرار خواهد گرفت.

هدف تروریست‌ها در افغانستان شیعیان هستند

هدف تروریست‌ها در افغانستان شیعیان هستند

آیت الله علی اکبر رشاد در ابتدای درس خارج فقه، حمله تروریستی به مسجد شیعیان قندهار افغانستان را محکوم کرد و اظهار داشت: آیا این تعجب‌آور نیست که این فجایع فقط راجع مردم مظلوم شیعه افغانستان رخ می‌دهد؟ این نشان از آن دارد که آنچه هدف تروریست‌ها است شیعیان هستند و جهت دیگر حکایت از سمت‌گیری و جهت‌گیری دولت و مقامات سیاسی افغانستان دارد.

رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با بیان اینکه آمریکا یک سرزمین مین گذاری شده را تخلیه کرده است، گفت: آنان ابتدا با باز کردن دست طالبان و ترک افغانستان به بهانه خروج از این سرزمین، زمینه را برای این جریان تندرو فراهم کردند و از سوی دیگر عناصر داعشی را از عراق و شام به افغانستان انتقال دادند. همه این جنایات و فجایع در افغانستان قابل پیش بینی بود.

وی به قابل پیش بینی بودن این جنایات و فجایع در افغانستان اشاره و عنوان کرد: امروز تنها شیعیان هستند که در برابر استکبار جهانی ایستاده‌اند از این رو آماج این فجایع نیز معلوم بود که شیعیان خواهند بود. تکرار فجایع این چنینی که در آن هر بار چندصد نفر زخمی و کشته می‌شوند آن هم در محلی که مردم مشغول عبادت و انجام مناسک دینی هستند کاملاً واضح است که جهت این فعالیت‌ها و جنایت‌های تروریستی چیست و کیست؟

آیت الله رشاد اضافه کرد: جهت‌گیری و سمت‌گیری همه این جنایات به سمت و سوی شیعیان است زیرا شیعه تنها جبهه‌ای است که ثابت قدم در اقصی نقاط عالم در برابر آمریکا ایستاده است. آنها می‌خواهند افغانستان مظلوم را که به یک سرزمین سوخته بدل کرده‌اند به میدان جنگ بین مذاهب بدل کنند و جنگ طایفه‌ای و فرقه‌ای راه بیاندازند، قاعدتاً هم شیعیان و برادران اهل سنت آن سرزمین آگاه و هوشیار هستند تا مبادا به دام آمریکا و داعش سر سپرده آمریکایی گرفتار شوند.

شیعیان قربانیان فجایع تروریستی در افغانستان
رئیس شورای سیاست گذاری حوزه‌های علمیه استان تهران با تاکید بر اینکه باید برای این جنایات چاره‌ای اندیشید، تصریح کرد: باید یک دولت قوی و فراگیر که همه جناح‌ها، جریان‌ها، فرق و مذاهب در یک فرایند منطقی و قانونی و متکی بر آرای مردم روی کار بیاید که بتواند اوضاع را مهار و مدیریت کند و کشور را بتواند اداره کند. اداره کشور افغانستان بسیار دشوار است و مختصات خاص خودش را دارد از این رو باید یک دولت توانا، جامع و فراگیر متکی به آرای عمومی و با مشارکت همه جناح‌ها و فرق و مذاهب به وجود بیاید که این اوضاع نابسامان سامان بگیرد یا خود مردم تدبیری کنند و وارد میدان شوند چرا که مردم قربانی این فجایع هستند.

رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی تشکیل بسیج مردمی را لازمه تأمین امنیت در افغانستان دانست و گفت: وقتی یک دولتی نیست و یا هست اما توانا و قادر نیست که به صورت فراگیر کشور را مدیریت کند و احیاناً قادر نیست امنیت مردمش را تأمین کند فرقه کشی می‌شود و جنگ مذاهب راه می‌افتد مردم چاره‌ای ندارند جز اینکه خودشان وارد میدان شوند. تجربه‌ای که در نقاط دیگر منطقه و جهان اسلام موفق و کامیاب ظاهر شد. مثلاً در لبنان جریان حزب الله یک بسیج مردمی است و یک نهاد و تشکل دولتی نیست و مردم آن را تشکیل دادند. امروز اگر حزب الله لبنان نبود وضع این کشور چگونه بود همان‌طوری بود که قبل از حزب الله بود یعنی هر روز اسرائیل غاصب، قدار و جبار هوس می‌کرد تا به این کشور هجوم آورد و بخش‌هایی یا حتی بیروت و پایتخت آن کشور را هم اشغال کند. از زمانی که این جریان بسیجی، جهادی و مردمی به وجود آمد اسرائیل را با همه ادعای عده و عده و تجهیزاتش از انجام این جنایت عاجز کرد.

وی افزود: واقعیت لبنان نشان می‌دهد که وقتی مردم به صورت یک جریان خودجوش مردمی، خالص و ناب وارد صحنه می‌شود مشکلات و سازماندهی می‌شود. لبنان ناامن‌ترین کشور منطقه بود که بر اثر مجاورت با سرزمین‌های اشغالی اسرائیل که هر لحظه می‌خواست حمله می‌کرد، دستگیری می‌کرد و می‌کشت ولی با ظهور جریان حزب الله این مشکل حل شد. حتی در عراق وقتی داعش ظهور کرد، آمریکا آمد و این کشور اشغال شد تا زمانی که حشد الشعبی تشکیل نشد این کشور امنیت نداشت، مبارزات ثمر بخش نمی‌شد و به نتیجه نمی‌رسید اما از زمانی که بسیج مردمی عراق از متن مردم با مدیریت مردمی، خالصانه، دلسوزانه، مشفقانه و وطن پرستانه به وجود آمد گویی یک قدرت بزرگ در برابر داعش ایجاد شد.

تشکیل بسیج مردمی؛ راهکاری برای حفظ امنیت در افغانستان
آیت الله رشاد بیان کرد: با وجود توسعه نفوذ داعش در یک مقطعی و تسلط آمریکا و حملات پیاپی که علیه حشد الشعبی انجام شد اما آن گروه مردمی بودند که کار را پیش بردند. همین تجربه در یمن اتفاق افتاد و وقتی جوانان حوثی به عنوان جریان مردمی وارد میدان شدند با وجود پشتیبانی آمریکا و غربی‌ها و همراهی و همکاری برخی دولت‌ها و دولتک های منطقه عربی که با محوریت عربستان پر مدعا صورت می‌گرفت اما آل سعود نتوانست کاری از پیش ببرد. حوثی ها کاری کردند که عربستان را از تجاوز پشیمان کرد.

رئیس شورای سیاست گذاری حوزه‌های علمیه استان تهران خاطرنشان کرد: تشکیل یک بسیج مردمی برای مقابله با تروریست‌ها و جریان‌های تکفیری در افغانستان احساس نیاز می‌شود. این تشکل مردمی باید مانع جریان‌هایی شوند که می‌خواهند این سرزمین و مردم مظلوم تر این کشور را آماج حملات قرار دهند و هر روز یک فاجعه بیافرینند. فعلاً در شرایط کنونی به نظر می‌رسد هیچ چاره‌ای جز اینکه خود مردم وارد میدان شوند و خودشان شرایط را سازمان دهی کنند وجود ندارد و این سازمان دهی به معنای آن نیست که در مقابل با دولت قانونی کشور بایستند بلکه این بسیج مردمی باید به عنوان بازوی قدرت مردمی دولت بدل شود. جوانان وطن دوست، ضد استکبار و مسلمان باید در افغانستان سازمان دهی شوند و خودشان امنیت را تأمین کنند تا یک دولت مقتدر و فراگیرد روی کار بیاید و کشور را سر و سامان بدهد.

فقه موجود بر اساس نیازهای روز بازسازی شود

فقه موجود بر اساس نیازهای روز بازسازی شود

مدیر حوزه های علمیه گفت: می بایست طبقه بندی درست و مدونی در ابواب و فصول فقه انجام گیرد؛ این یک امر بی نهایتی است که می تواند در فقه و سایر علوم ما عملیاتی شود؛ منظومه سازی چیزی غیر از نظام سازی است.

به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه، آیت الله اعرافی مدیر حوزه های علمیه، صبح امروز در هم اندیشی گفتمان فقه تخصصی نظام ساز که به مناسبت افتتاح شعبه قم مؤسسه عالی حوزوی امام رضا علیه السلام برگزار شد، گفت: آنچه پیشانی این حرکت پربرکت در قم و تهران است پاسخگویی به نیازهای فقهی نظام اسلامی، روح فقه ماست؛ تردیدی نداریم که منظومه و گزاره های فقهی ما که مبتنی بر حقایق است فراوان و متکثرند.

وی افزود: این گزاره های متکثر دارای نظام‌وارگی بوده در عین تطبیق با منظومه فقهی اهل بیت علیهم السلام دارای قابلیت تغیر است. پاسخگویی به نیازهای جامعه در اعصار مختلف یکی دیگر از ویژگی های نظام فقهی اسلام است.

عضو شورای عالی حوزه، نظام فقهی اسلام را استکشافی دانست و گفت: فقه اسلام در اصل استکشافی است اما وجوهی از آن بر اساس صنع هم می باشد. باید در فرآیند بازسازی فقه نکاتی را مدنظر قرار داد؛ یکی از آن ها تحول در فقه موجود است.

وی با اشاره به لزوم بروزرسانی ابواب فقهی افزود: باید مصادیق مستحدثه به ابواب و فصول فقه موجود اضافه شوند.گام سوم این است که بدانیم حداقل ۲۰ باب فقهی جدید به فقه موجود باید افزوده گردد.

مدیر حوزه های علمیه با بیان این که در دومین گام کلان می بایست اصول را هم مورد بازسازی قرار داد، اظهار کرد: باید تفریع و انشعاباتی در اصول فقه موجود ایجاد شود؛ غنای دانش اصول می تواند بر غنای فقه و سایر علوم ما بیفزاید.

وی با تأکید بر اهمیت منظومه سازی عنوان داشت: می بایست طبقه بندی درست و مدوّنی در ابواب و فصول فقه انجام گیرد؛ این یک امر بی نهایتی است که می تواند در فقه و سایر علوم ما عملیاتی شود؛ منظومه سازی چیزی غیر از نظام سازی است.

آیت الله اعرافی گفت: سومین گام کلان که توسط شهید صدر کلید خورد اما ناقص مانده نظام سازی است.

وی ادامه داد: نظام سازی یک حقیقتی صحیح است که می توان با عبور از ظواهر گزاره های توصیفی کلامی به ورای آن ها به آن رسید.

مدیر حوزه های علمیه نظام سازی را از کمک کنندگان به ارتقای فقه برشمرد و خاطرنشان کرد: نظام سازی می تواند در سطوح بالا ایجاد قطع و امید کند و در عین حال به ما تحلیل در فهم درست شریعت را ارائه می دهد.

وی گفت: امروز حوزه از ۲۰ سند تحولی، برنامه ۵ ساله و درختواره دانشی برخوردار است و این می تواند بیانگر رویکرد نظام مند حوزه در عصر حاضر باشد.

عضو شورای عالی حوزه های علمیه،‌ بیان داشت: راه برای حوزه باز شده است تا با تصویب بیش از ۴۰۰ رشته تخصصی سرفصل نویسی شده بتواند به تولید علم متناسب با نیازهای روز جامعه و نظام اسلامی بپردازد.

وی ضمن بیان سیر واسپاری های حوزه، افزود: مدیریت فعالیت های آموزشی و پژوهشی در سطوح مختلف به مراکز و حوزه های علمیه در استان های مختلف واسپاری شده است تا در سرعت انجام امور تسریع حاصل گردد.

چشم‌انداز «فقه نظام‌ساز» در مؤسسه آموزش‌عالی امام رضا(ع)

چشم‌انداز «فقه نظام‌ساز» در مؤسسه آموزش‌عالی امام رضا(ع)

چشم‌انداز «فقه نظام‌ساز» در مؤسسه آموزش‌عالی امام رضا(ع)
نوشتاری از حجت الاسلام ذبیح الله نعیمیان مدیر شعبه قم مؤسسه آموزش‌عالی حوزوی امام رضا(ع)

پیروزی انقلاب اسلامی و تأسیس نظامی دین‌بنیاد در ایران اسلامی را می‌توان نقطه‌ی عطفی در تأملات و تلاش‌های فقهی دانست. چه‌آن‌که، تأسیس چنین نظامی به معنای اقبال مؤمنان به همه‌ی ابعاد فقه و تمامی ارزش‌های اسلامی است. اقبال به فقه مقتضی رویکرد جامع و نظام‌مند در مواجهه با آن است. چه‌آن‌که، نمی‌توان بخش‌های فقه را مباحث بی‌ارتباط با یکدیگر و غیر نظام‌مند دانست. در این میان، متولیان دانش فقه می‌بایست به تبع نظام‌مندی شریعت در عالم جعل و تشریع الهی، همه‌ی ابعاد فقه را در جامعیتی نظام‌مند در اختیار جامعه اسلامی قرار دهند. این امر مقتضی تلاشی همه‌جانبه و مجاهدتی ضابطه‌مند از سوی فقه‌پژوهان و فقه‌اندیشان است.
نیازهای جامعه‌ی اسلامی تنوّع چشم‌گیری دارند که پاسخ‌های جامع، نظام‌مند و در عین حال فقه‌بنیاد را از جانب دانش فقه و فقها می‌طلبند. این پاسخ‌های دینی حاوی بخش‌های ثابتی است که حاکم اسلامی و مجموعه‌ی کارگزاران را در ساختارسازی، رویه‌پردازی و اقدامات حاکمیتی یاری می‌کنند. اما این تأملات فقهی مقتضی توجه به نظام‌مندی فقه و تلاش برای نظام‌سازی در ابعاد مختلف با رویکرد فقهی است. ازاین رو، پرداختن به تأملات فقهی با دغدغه‌ی نظام‌سازی نیاز کنونی و آینده‌ی جامعه‌ی اسلامی است. این تأملات می‌تواند به «صورت‌بندی فقه نظام‌ساز» بینجامد.
اگر جامعه‌ی اسلامی می‌بایست از نظام‌های عینی و علمی در خور خود برخوردار باشد، نظام‌های مزبور می‌بایست بر ارزش‌های اسلامی تکیه زنند. اما ارزش‌های اسلامی در عالم تشریع از نظام‌مندی خاصی برخوردارند که بدون شناخت آنها در قالب منظومه‌های هدف‌دار و نظام‌مند نمی‌توان انتظار داشت که به نحو مناسب در جامعه تحقق پیدا کنند. ازاین‌رو، تلاش برای «نظام‌شناسی دینی» و «کشف عقلانیت جامع اسلامی» می‌تواند و باید ما را به کشف و استنباط منظومه‌ی معارف اسلامی در عرصه‌های مختلف رهنمون کند. این عقلانیت جامع اسلامی حاوی «نظام‌های کلان اسلامی»، «نظام‌های خرد اسلامی» و «زیرنظام‌های اسلامی» است.
تأسیس نظام جمهوری اسلامی در ایران معاصر تلاشی از سنخ تلاش‌های تمدّنی است. چه‌آن‌که، این نظام دین‌بنیاد با تکیه بر منظومه‌ی ارزش‌های اسلامی به‌دنبال بازتأسیس تمدّن اسلامی است و این امر جز با نظام‌سازی در ابعاد مختلف امکان ندارد. «نظام‌سازی دینی» پیوند عمیقی با «نظام‌شناسی دینی» و «استنباط عقلانیت جامع اسلامی» دارد. چه‌آن‌که، ایفای «رسالت نظام‌سازی دینی» توسط آحاد جامعه اسلامی و کارگزاران جز با تکیه بر «نظام‌های مستنبط دینی» و به تعبیر دیگر، جز با تکیه بر «عقلانیت جامع اسلامی» امکان تحقق نخواهد یافت.
در این میان، دانش فقه صرفاً عهده‌دار استنباط حکم تک‌مسأله‌ها یا حتی حکم مسائل متنوع در عرصه‌های مختلف نیست. بلکه، می‌بایست با تکیه بر «نظام‌مندی شریعت اسلامی» در سطح «فقه نظام‌ساز» ظاهر شود. این امر می‌بایست هم با تقویت تلاش‌ها و مجاهدت‌های عمیق فقهی و هم با تکیه بر تمامی تلاش‌های پیشین انجام گیرد. اما بی‌توجهی به نیازهای فقهی در جوامع اسلامی و نه فقط در ایران اسلامی، دغدغه‌ی حرکت به سمت «فقه نظام‌ساز» را تضعیف می‌کند. در مقابل، توجه به آینده‌ی تمدّنی جهان اسلام می‌تواند این دغدغه را به صورت فوق العاده‌ای تقویت کند. چنان‌که، توجه بسیاری از فقهای معاصر در اوایل پیروزی انقلاب اسلام به نیازهای ایران معاصر مجاهدت‌های فقهی آنان را در راستای رفع نیازهای نظام به حرکت درآورد.
پیش‌نیاز دست‌یابی به این غایت اسلامی را می‌توان توسعه‌ی آموزش‌ها و پژوهش‌های تخصصی در عرصه‌های مختلف فقه دانست. تقویت این رویکرد آموزشی و پژوهشی در دوره معاصر اهمیت فراوانی دارد. چه‌آن‌که، بسیاری از مسائل پیش روی نظام اسلامی قرار دارند که چندان مورد بررسی فقهی قرار نگرفته‌اند. هر یک از فقه‌های تخصصی را می‌توان معطوف به تقویت تأملات عمیق فقهی در نیازهای فزاینده‌ای طراحی کرد که پیش روی فقهاست.
در این میان، «فقه نظام‌ساز» را نمی‌توان به توسعه‌ی فقه‌های تخصصی تقلیل داد. بلکه، باید و می‌توان به مقوله‌ی «نظام‌سازی دانش فقه» به مثابه‌ی رویکردی افق‌گشا در عرصه‌ی فقه‌پژوهی و فقه‌اندیشی نگریست. پذیرش این رویکرد برآمده از نگاه جدّی و راهبردی به نظام‌مندی شریعت و نظام‌مندی فقه است. به تعبیر دیگر، اگر شریعت نظام‌مند باشد، جهت‌دهی ارزشی جامعه و نظامات موجود در آن را باید رسالت اصلی شریعت و فقه دانست. شریعت محصولی بشری نیست که متکی بر دانش ناقص انسان و امیال تغییرپذیر او باشد. بلکه، شریعت محصول علم، حکمت و رحمت مطلق الهی است. این اوصاف الهی مقتضی جهت‌دهی ارزشی حیات انسان است و به‌گونه‌ای این رسالت را زمینه‌سازی می‌کنند که دانش متصدّی کشف آنها از توانمندی لازم برای جهت‌دهی، نظام‌بخشی و نظام‌سازی در ابعاد مختلف برخوردار باشد.
به تعبیر دیگر، شریعت محصولی الهی است که عهده‌دار نظام‌سازی در زندگی انسانی است. این امر توان و بنیه‌ی لازم برای دانش فقه فراهم آورده است. ازاین‌رو، ارتقای فقه از مسأله‌بسندی و مسائل‌بسندی رایج به سطح استنباط نظامات عینی و معرفتی نه تنها می‌تواند توان مسأله‌کاوی فقهی را ارتقا دهد، بلکه می‌تواند زمینه‌ساز ارتقای تأثیرگذاری و پاسخ‌های فقه به نیازهای نوشونده شود. بر این اساس، فقه‌های تخصصی را می‌بایست عهده‌دار دو رسالت دانست:
یک. استنباط و ارائه‌ی مجموعه‌ی ارزش‌های ثابت و جهت‌دهنده‌ی مؤلفه‌های متغیر جامعه؛
دو. کشف نظام حاکم بر ارزش‌های مزبور و جهت‌دهی نظام‌ موضوعات مربوط به آنها.
در این میان، مؤسسه‌ی آموزش عالی امام رضا(ع) با هدایت مستمر و مجاهدت علمی اندیشمند پرتوان آیت‌الله رشاد حفظه الله در سال‌های اخیر تلاش کرده است در حدّ توان خود سهم مؤثری در توسعه‌ی رشته‌های فقهی داشته باشد. این مؤسسه به یاری خداوند متعال و دستگیری اهل بیت اطهار(ع) در چشم‌انداز فعالیت خود، طراحی و راه‌اندازی حدود ۴۰ رشته فقهی را قرار داده است. در حال حاضر، چند رشته‌ی زیر در مؤسسه برگزار می‌شود:
۱٫ دوره رسمی «تربیت مدرس فقه و اصول» (با رویکرد فقه نظام‌ساز)؛
۲٫ دوره «فقه سیاست»؛
۳٫ دوره «فقه تربیت اسلامی»؛
۴٫ دوره «فقه مالکیت فکری»؛
۵٫ دوره «فقه زیست‌فناوری»؛
مؤسسه آموزش عالی امام رضا(ع) در نظر دارد در کوتاه مدت رشته‌های زیر را نیز راه‌اندازی کند:
۱٫ دوره «فقه التقنین»؛
۲٫ دوره «فقه اطلاعات و امنیت»؛
۳٫ دوره «فقه اقتصاد».

امروز گم‌شده حوزه و دانشگاه افرادی چون علامه حسن‌زاده آملی هستند

امروز گم‌شده حوزه و دانشگاه افرادی چون علامه حسن‌زاده آملی هستند

به گزارش خبرنگار اندیشه خبرگزاری شبستان، آیت‌الله علی‌اکبر رشاد امروز در مراسم بزرگداشت ارتحال ملکوتی مرحوم آیت‌آلله حسن‌زاده آملی که در دانشگاه تهران برگزار شد، گفت: در سوگواری حکیمی سترگ، فیلسوفی بزرگ، عارفی عظیم الشان، دانشمندی بی بدیل، فقیه و اصولی، سالکی فاضل و اخلاقی مذهب نشستیم که در عمل تجسم فضائل و انقلابی بی نام و نشان و بی ادعا بودند.

وی افزود: مرگ حق است اما مرگ مردان حق مرگ انسان نیست مرگ انسانیت است. صرفا مرگ یک عالم نیست بلکه به بیان رسول خدا(ص) مرگ علم است. وقتی عالمان از دنیا می‌روند علم هم از جامعه رخت برمی بندد. عروج علامه حسن‌زاده عروج پاره‌ای از علوم در جامعه ما است.

آیت‌الله رشاد با بیان اینکه علامه حسن زاده را می توان تجسم کلمات امیرالمومنین امام علی(ع) در نهج‌البلاغه قلمداد کرد، عنوان کرد: انسان‌ها در مواجهه با علم دو گونه رفتار می‌کنند برخی تنها حافظه خود را انباشته می‌کنند که آنها چیزی جز دائرهالمعارف نیستند و تنها انبانی هستند که گزاره‌های علمی در آنها جایی گرفته است؛ اما عالمان دیگری هستند که علم با حقیقت بصیرت در آنها تجلی پیدا می‌کند. آنها علم را به بصر نمی‌گیرند بلکه علم را با بصیرت درک می‌کنند، در وجود آنها علم، عالم و معلوم متحد می‌شوند. در این حالت علم همان عالم و عالم همان علم است.

رئیس شورای سیاستگذاری حوزه‌های علمیه ادامه داد: آنها علم را در قلب، دل و جان خود جای می‌دهند، وجود آنها به علم نورانی می‌شود و علم در آنها تجسم پیدا می‌کند، علامه حسن زاده از زمره چنین عالمانی بودند که علم را به حقیقت بصیرت دریافته بودند و اگرعلم به عقل، قلب، روح و جان آنها هجمه برده بود جان و عقل آنها به پایتخت این مهاجم بدل شده بود.

رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با بیان اینکه در جهل مرکب علم در وجود انسان انباشه می‌شود و یقین او هم به خطا می‌رود، ابراز کرد: مترفین و دلباختگان به دنیا نسبت به ارزش‌ها بی‌تفاوت هستند و سست رفتار و برخورد می‌کنند. نسبت به آنچه دنیا طلبان محکم به آن می‌چسبند شخصیت‌هایی نظیر علامه حسن‌زاده املی از کنار آن به سادگی، با بی‌اعتنایی تمام و زاهدانه عبور می‌کنند. ایشان به حق زاهد و ساده زیست بودند، مردی به این بزرگی در خانه‌ای بسیار کوچک با امکاناتی اندک زندگی می‌کردند.

وی با بیان اینکه انسان جاهل است، گفت: بسیاری از نوابغ تاریخ در پایان عمر به جهل خود پی می‌بردند، در تاریخ بشر نابغه‌ای به عظمت ابن سینا ظاهر نشده یا حداقل شناخته نشده است ایشان در آخر عمر می‌گوید که من اگر نادانسته های خود را زیر پای خود قرار دهنم سرم به عرش می خورد تازه فهمیدم که نمی دانستم.

تولیت حوزه علمیه امام رضا(ع) با بیان اینکه در قرآن کریم به جهالت انسان اشاره شده است، اظهار کرد: جاهل متوجه جهل خود نمی‌شود مگر حوادثی رخ دهد که جهل و ضعف خود را مشاهده کند. یک نمونه امروزی آن کرونا است که با این همه ادعای بشری در کشف علم، دانشمندان را اسیر خود کرده است.

آیت‌الله رشاد با بیان اینکه خداوند در قرآن می‌فرماید نباید از آنچه جاهلان می ترسند شما هم بترسید، گفت: انسان اگر مرگ را شناخته باشد از آن نمی‌ترسد زیرا انسان وقتی می‌میرد متولد می‌شود چرا باید از مرگ ترسید، مرگ مرگ نیست زندگی است. تنها جاهلان از مرگ می‌ترسند.

رئیس شورای سیاستگذاری حوزه‌های علمیه با بیان اینکه شخصیت‌هایی نظیر مرحوم علامه حسن‌زاده آملی انسان‌های خاکی نیستند و افلاکی هستند اگرچه بدن آنها ریشه در زمین و خاک دارد اما روح آنها شاخه و میوه در آسمان دارد و در ملکوت الهی سیر می‌کند. اظهار کرد: آنها با دنیا آمیختگی مختصری دارند چرا که انسان هستند و با دیگران مراوده دارند اما این دنیا برای آنها تنگ است.

رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با بیان اینکه این عالم عالم غیبت است و اشخاصی نظیر علامه حسن‌زاده در عالم حضور حضور دارند، عنوان کرد: یکی از خصوصیات مرحوم علامه حسن زاده غیرمکتوم بودن ایشان بود که اشراقات و اشرافات خود را به سهولت بازگو می کرد.

تولیت حوزه علمیه امام رضا(ع) با بیان اینکه امثال مرحوم علامه حسن زاده گمگشته حوزه و دانشگاه است، ابراز کرد: علم مدرن علم تجزیه شده است که حقیقت را کامل نشان نمی‌دهد علم به خانه تاریک است بنابراین نمی‌تواند انسان را به کمال برساند. برای پیشرفت ما نیازمند امثال علامه جوادی آملی هستیم که یک عارف و فیلسوف و جامع همه علوم بودند.

وی با بیان اینکه علامه حسن‌زاده آملی مرد اخلاق، معنا، معرفت، حکمت، فقه، اصول، کلام، مهدویت و ادبیات، فیلسوف، متکلم، ریاضی‌دان، منجم، اهل معنا و باطن بود، اظهار کرد: امروز گم‌شده حوزه و دانشگاه افرادی همچون حسن‌زاده آملی است. متاسفانه این نسل در حال منقرض شدن است. باید چاره‌اندیشی کنیم مبادا دیگر حوزه‌ها و دانشگاه‌های ما امثال علامه حسن زاده را تربیت نکند او کسی بود که در حوزه دینی صاحب نظر بود.

مرحوم آیت‌الله حسن‌زاده آملی در توحید ذوب و در اسماء حسنی الهی فانی بودند

مرحوم آیت‌الله حسن‌زاده آملی در توحید ذوب و در اسماء حسنی الهی فانی بودند

به گزارش خبرنگار قرآن و معارف خبرگزاری شبستان، آیت‌الله علی‌اکبر رشاد در جلسه درس اخلاق که در حوزه علمیه امام رضا(ع) برگزار شد، گفت: یکی از امتیازات مرحوم آیت‌الله حسن‌زاده آملی توانایی ذوقی و ادبی ایشان بود که در ساخت و پرداخت بسیار توانا بودند و کارهای ادبی ارزشمندی انجام دادند که کمتر عالمی امروز همچون ایشان باشد.

وی افزود: درگذشته علمای دینی ادبیات معیار را تولید می‌کردند و به ساحت و ارکان مختلف جامعه، دولت و حکومت تزریق می‌کردند. ادبیات و زبان فارسی در طول تاریخ بیش از آن که مدیون شعرای محض باشد وامدار علمای ادیب و شاعر بود. چرا که شعرای محض توانایی کافی در تولید محتوا و ادبیات را نداشتند اشعار ذوقی و دلنشین می گفتند اما بر مبنای ادبیات به لحاظ محتوا و ساخت زبان اضافه نمی کردند. اگر تاریخ ادبیات را مطالعه کنید این مطلب را تصدیق می‌کنید کسانی که علمای شاعر در ادبیات تاثیرگذار بودند.

آیت‌الله رشاد با بیان اینکه علامه حسن زاده نادره دوران با شخصیت جامع و به معنای کلمه بقیه السلف بودند، عنوان کرد: ایشان در کلام، عرفان، فقه، اصول و فنون، علوم غریبه، هیئت، نجوم و ریاضیات به تمام معنا عالم بودند.

رئیس شورای سیاستگذاری حوزه‌های علمیه بیان کرد: ایشان عبارتی دارند که می‌فرمایند کوشش کنید عبد باشید عابد بودن کافی نیست بکوشید عبد باشید، اگر کسی عابد باشد می‌تواند جاهل هم باشد اما عبد بودن مقام دیگری است. مقام اول انسان عبد بودن است پس از آن در جریان مشیت تکمیلی الهی قرار می‌گیرد.

تولیت حوزه علمیه امام رضا(ع) ادامه داد: دلیل اینکه سنت عملی حجت است همین است زیرا فعلی که از معصوم(ع) صادر می‌شود بر اساس حدیث قرب نوافل فعل خداوند است و فعل خداوند نمی تواند خلاف شریعت باشد.

وی با بیان اینکه معصوم(ع) محل تجلی افعال الهی، مشیت‌های تکوینی و تشریعی الهی است. ابرازکرد: آنها فعل و قول خداوند و جانشین او بر روی زمین هستند. ائمه(ع) به مقام عبودیت رسیدند وقتی کسی عبد شود نمی‌تواند بر خلاف اراده مولا حرکت کند.

رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با بیان اینکه امانیسم انسان را جایگزین خدا می‌داند اما در مسئله خلافت و عبودیت انسان جایگزین خدا نیست بلکه جانشین، جلوه و مجرای الهی است. گفت: در عبودیت و خلافت در واقع فرد مظهر و مجرای الهی می‌شود و اصالت خداوند بیشتر و پررنگ تر می شود، نه تنها الله از هستی و مناسبات حذف نمی‌شود بلکه پررنگ‌تر می‌شود و به فرعیت و ثانوی بودن انسان اعتراف می شود که انسان تابع خداوند است.

آیت‌الله رشاد افزود: در عبودیت بر تبعیت و سایه بودن انسان در مقابل حقیقت بودن خداوند اعتراف می شود و این غیر از امانیستم است در امانیست انسان برجسته می شود و خدا کمرنگ می شود امانیست در واقع انسان خداانگاری است و این غیر از آن است که بگوییم انسان نماینده و جانشین خداوند است و به نیابت از او عمل می کند و خود چیزی نیست اصالت با خداوند متعال است.

وی بیان کرد: مرحوم علامه حسن‌زاده آملی تعبیر بسیار زیبا و نغزی دارند مبنی بر اینکه بکوشید به جای اینکه عابد باشید عبد باشید. عابد بودن هنر نیست عبد شدن هنر است، چرا که اگر انسان عبد شود نمی‌تواند جاهل باشد زیرا ایشان صرفاً با علم به بندگی الهی دست پیدا می‌کند؛ اما عابد بودن و مناسک به جا آوردن می‌تواند از اندک اعتقادی بر علم سرچشمه گرفته باشد و اندک انتظامی تحقق پیدا بکند. اما در عبد بودن که انسان نسبت خود را با خداوند متعال بر مبنای رضایت تنظیم می‌کند زمانی رخ می‌دهد که به معرفت دست یافته و علم الهی داشته باشد و بر اساس علم و معرفت و آگاهی چنین چیزی را به دست آورده باشد.

آیت‌الله رشاد با بیان اینکه مقام عبودیت و معرفت یکی بوده و در پیوند با یکدیگر هستند، عنوان کرد: عبودیت حاصل نمی‌شود مگر اینکه انسان معرفت داشته باشد و چنین عبودیتی بردگی نیست بلکه مقام و جایگاه دارد. چنین بندگی تنزل نیست بلکه تعالی است. مرحوم آیت الله حسن زاده رضوان الله علیه در این عبارت مضمون دقیق عرفانی و کلام هستی شناسی دقیقی را گنجانده است. ایشان خود نیز اینگونه بود.

رئیس شورای سیاستگذاری حوزه‌های علمیه افزود: برخی از کلیپ‌ها از ایشان در ملاقات و مواجه با برخی از علمای بزرگ پخش شده نشان می داد که او تا چه حد در قبال اهل معنا و معرفت متواضع بودند در حالی که خود به لحاظ مقام و معرفت مراتب بالایی داشتند که برخی از آنها که با ایشان مواجه می شدند از نظر علمی در حد ایشان نبودند.

رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با بیان اینکه آیت‌الله حسن‌زاده آملی حدود ۲۴۰ کتاب در موضوعات متفاوت و متنوع نوشتند، اظهار کرد: ایشان در جوانی بسیار ریاضت کشیده و چیزهای فراوانی را به دست آورده بودند. در زمینه ارائه یافته ها و واردات قلبی بسیار سخاوتمند بودند و اهل کتمان نبودند.

تولیت حوزه علمیه امام رضا(ع) با بیان اینکه مرحوم آیت‌الله حسن‌زاده آملی در توحید ذوب شده بودند و هیچ منیتی برای خود قائل نبودند، ابراز کرد: ایشان با آن همه عظمت خود را از یک طلبه کمتر می‌دانستند و بسیار بی‌ادعا و بی پیرایه بودند. در مواجه با مردم تواضع داشتند. ایشان در ذات باری تعالی و صفات و اسماء حسنی الهی فانی بودند.

وی افزود: می‌توان گفت که ایشان از اوتاد روزگار بودند که ما او را نمی شناختیم و از وجود او بهره کافی نگرفتیم. ایشان از سرمایه‌های بزرگ حوزه بودند.

غزل «طرّه‌ی عشق» پیشکش به میراثدار عرفان شیعی، حضرت استاد، علامه حسن‌زاده آملی

غزل «طرّه‌ی عشق» پیشکش به میراثدار عرفان شیعی، حضرت استاد، علامه حسن‌زاده آملی

دوشینه، شبی خوش بود و انجمن معاشران،گره از زلف یار باز کرده بودند و شیخ عارف ما، حضرت علامه حسن‌زاده ـ دام ظله‌العرشی ـ در خماریِ انجمن، رازهای بیشماری افشا داشت و از رموز بسیاری پرده برداشت. این غزل، دُرد باده‌ی دوشین است، مصراع را نیز از معظم‌له وام کرده‌ام. بعدها،استاد به من(رشاد) فرمودند:«غزل طره‌ی عشق را، من از برکرده‌ام» (برگرفته از یادداشت آیت الله علی اکبر رشاد پس از سرودن و تقدیم غزل «طره عشق» به محضر علامه راحل)

پیچ گیسوی‌‌تو‌ رأس‌الفِتَن است،
کفر هندوی توام راهزن است.

بیت ابروی تو در دفتر حسن
شاه ‌بیتِ غزلِ ذوالمِنَن است .

مطلع شعر قدت را نازم !
گر چه هندوست ولی تُرک فن است.

دوش عرشی نفسی میفرمود:
«طرّه‌ی عشق شکن در شکن است»

دل این بیدل واله، عمری است
که اسیر خم آ ن پر شکن است.

شیخ ما راز حیات افشا کرد
دوش، تا دید خمار انجمن است.

تو که هر لحظه دو صد جلوه کنی
از چه پس پاسخ دیدار «لَن»است؟

خود صلیب قلم از عهد صِغَر
چون رشاد آخته بر دوش من است.

تهران، زمستان یکهزار وسیصدوشصت و سه

آیت الله حسن زاده آملی مصداق اقیانوسی سرریز از گوهر بود

آیت الله حسن زاده آملی مصداق اقیانوسی سرریز از گوهر بود

آیت الله علی‌اکبر رشاد در گفتگو با خبرنگار مهر، ضمن عرض تسلیت به مناسبت عروج ملکوتی علامه حسن زاده آملی، اظهار داشت: اربعین امسال با یک غم سنگین و داغ بزرگ رحلت عارف سالک، فیلسوف فرزانه، حکیم عظیم و علامه ذو الفنون آیت الله حاج شیخ حسن حسن زاده آملی همراه شد.

رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، علامه حسن زاده آملی را از اوتاد روزگار و مردی سراسر نور، سلوک و بهجت الهی معرفی و عنوان کرد: ایشان نابغه دوران و جامع فنون و همچنین مرد اخلاق، علوم لدنی، ریاضت و ریاضیات بود. بی شک با رفتن او بسیاری از ارزش‌ها از جامعه رخت خواهد بست و بسیاری از علوم و معارف با ایشان دفن خواهد شد. علامه بقیه السلف بود و چیزهای زیادی بلد بود که دیگران بلد نبودند قطعاً با رفتن ایشان آنها هم خواهند رفت.

وی با اشاره به اینکه علامه حسن زاده آملی به علومی آگاهی داشت که دیگران از آن آگاه نبودند، گفت: آن علوم تا زمانی که ایشان بودند باقی بود و با رفتن وی آنها نیز باقی نخواهند بود. بعضی از علوم نادر اختصاص به عالمان نادر دارد که با رفتنشان آن علوم نیز می‌روند. برای مثال بعد از رفتن علامه آیت الله نجفی مرعشی علم نسب شناسی از میان حوزه‌ها رخت بربست و امروز ما کسی را نداریم که در این علم خبره باشد چرا که مرحوم نجفی مرعشی نسابه روزگار بود. با رفتن علامه حسن زاده نیز بسیاری علوم خاصه علوم غریبه از دسترس حوزه‌ها خارج می‌شود.

علامه حسن زاده آملی؛ مردی ساکن ملکوت

رئیس شورای سیاست گذاری حوزه‌های علمیه استان تهران، آیت الله حسن زاده آملی را مرد بزرگ و اهل معنا و ساکن ملکوت دانست و ابراز کرد: با ابراز تأسف حوزه‌ها قدر ایشان را نشناختند و آنگونه که حق او بود از وجودش بهره نبردند. علوم و معارف و فنونی که او بر آن مشتمل بود نسل امروز حوزوی از وی فرا نگرفت تا آن علوم استمرار پیدا کند.

آیت الله رشاد با بیان خاطره‌ای از آن مرحوم اظهار داشت: خاطرم هست زمانی که به محضر آن بزرگوار مشرف می‌شدم همانند یک طلبه و شاگردی کوچک در محضر ایشان زانوی تلمذ به زمین می‌زدم اما ایشان سخاوتمندانه و بی ملاحظه آنچه را داشت در سفره تعلیم و تربیت قرار می‌داد و به انسان حبه می‌کرد. اوایل شب گذشته وقتی مطلع شدم روح ملکوتی این عالم ربانی به ملکوت اعلی پیوسته انبوهی از خاطرات در من زنده شد و لحظه‌ای از شب را چشم روی هم نگذاشتم و آرام نگرفتم چرا که انبوهی از خاطرات به من هجوم آورد. مگر می‌شود مهربانی‌ها، سخاوت‌ها و بزرگواری ایشان که همه سراسر تواضع و فروتنی بود را فراموش کرد.

رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی علامه حسن زاده را به اقیانوس تشبیه کرد و گفت: علامه همانگونه که اقیانوس بود آرام بود، اقیانوس آرام حقیقی علامه حسن زاده آملی است. شخصیتی اخلاق و مجسمه اخلاق بود چرا که بی اندازه تواضع داشت. این مرد با عظمت در مواجهه با دیگران خود را بسیار کوچک‌تر از یک طلبه عادی می‌نمایاند. این اقیانوس به قدری گوهر داشت که سر ریز می‌شد و بسیاری از مشاهدات و تجربیات شخصی خود را بیان می‌کرد. حقاً مربی بود که برای تربیت شوق وصف ناشدنی داشت و اشتیاق بسیاری داشت که آنچه دارد به دیگری هم بدهد.

دیگر کجا حوزه‌های علمیه بتوانند حسن زاده بپرورند

وی در خصوص آثار علامه گفت: قریب به ۲۰۰ اثر از ایشان به یادگار باقی مانده است. آن مرحوم برای تألیف این آثار شب و روز نمی‌شناخت و با این همه اشتغالات اگر کسی به محضر وی مشرف می‌شد با گشاده رویی و مهربانی پذیرایش می‌شد. بعضاً با حوصله می‌نشست و ابیاتی که سروده بود را می‌خواند. ایشان مثنوی دارد که ۱۱۰ بیت است که با عنوان مثنوی «دفتر دل» از آن یاد می‌شود چندین جلسه خدمت ایشان رسیدم تا شرح این اشعار را بنویسم و آن مرحوم هر بار برای نوشتن این شرح وقت گذاشتند.

رئیس شورای سیاست گذاری حوزه‌های علمیه استان تهران با بیان اینکه مرحوم علامه به باطن عالم راه یافته بود، تصریح کرد: ایشان از پوسته ملک خارج و به هسته ملکوت دست یافته بود، او از ظاهر به باطن هستی و هستی مندان نفوذ و رسوخ کرده بود و باطن عالم را می‌دید و در عالم دیگری سیر می‌کرد. شب‌ها تا طلوع فجر صادق بیدار می‌ماند و به تهجدهای طولانی و مناجات‌های سوزناک مشغول می‌شد. بسیاری از اشعار ایشان مناجات است برای همین به دل می‌نشیند.

آیت الله رشاد در پایان خاطرنشان کرد: همیشه می‌گفت تا من شب خوبی نداشته باشم روز خوبی نخواهم داشت اگر شب را به تهجد و تضرع سپری کرده باشم روز خوبی خواهم داشت و وقتی شب خوبی ندارم انتظار داشتن روز خوب را ندارم. آثار ارزشمند ایشان در علوم مختلف سرمایه‌ای است که برای نسل‌های آینده باقی می‌ماند. حوزه‌های علمیه باید چنین تحفه‌ای را قدر بداند و از آن غفلت نکند و مورد کم توجهی قرار ندهد. دیگر کجا حوزه‌های علمیه بتوانند حسن زاده بپرورند.