هنگامی که به روح در کالبد هستی معتقد باشیم جهان را معنوی می‌بینیم

هنگامی که به روح در کالبد هستی معتقد باشیم جهان را معنوی می‌بینیم

به گزارش خبرگزاری مهر، آیت‌الله علی اکبر رشاد رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه‌ی اسلامی در این دور از گفتگوها که با عنوان «‌گفتگوی سازنده‌‌ی مسلمانان و مسیحیان برای مصلحت جامعه» برگزار شد، ضمن اشاره به استمرار بیست ساله این گفتگوها، به بررسی ماهیت و مؤلفه‌های معنویت پرداخت.

آیت‌الله رشاد در آغاز به واژه‌شناسی لفظ معنویت پرداخت و اشاره کرد در دنیای امروز تلقی‌های نادرست و ناصواب بسیاری از معنویت ارائه می‌شود.

رئیس شورای حوزه‌های علمیه‌ی استان تهران در ادامه، به بررسی اجمالی این تلقی‌های ناصواب پرداخته و گفت: معادل‌دانستن معنویت با فرامادیّت یا متافیزیک فلسفی و فراحسی، تنزل معنویت در حد رفتارهای خارق‌العاده و معماگونه و جادویی، فروکاستن معنویت به حالات روان‌شناختی، تلقی معنویت به فردیت و خلوت‌گزینی و دوری‌گزینی از غیر، تلقی معنویت به عنوان اخلاق‌ورزی و اخلاق‌گرایی، بی‌اعتنایی به عقل و گریز از حاکمیت عقل، تفسیر معنویت به مسئولیت‌گریزی و یله‌گی، همه و همه تلقی ناصواب از معنویت است. در تمامی این مصادیق کارویژه‌های دینی از معنویت حذف شده و دستاوردهای عمیق دین از حیات و مناسبات انسانی جدا می‌شوند.

وی ادامه داد: از دیدگاه اسلام، معنویت دارای مؤلفه‌هایی چون «نگاه هستی‌شناختی» یا «نگاه معنوی» به هستی است. دو تلقی از هستی قابل طرح است: «ذی‌روح» و «بی‌روح». وقتی جهان، ذی‌روح دیده و فهمیده می‌شود و با آن چون موجودی زنده تعامل می‌شود، معنویت عمیق و جامع صورت می‌بندد. به طور کلی معنویت یک دستگاه زیستی و یک «جهان‌زیست» است و هنگامی که به روحی در کالبد هستی معتقد باشیم جهان را معنوی می‌بینیم.

وی ضمن اشاره به جمله معروف «عالم محضر خداست» از حضرت امام خمینی (ره)، گفت: این بیان بدین معناست که در همه‌ی ذرات عالم و اجزای هستی، خدا را حاضر و ناظر بدانیم که از آن به «حس حضور» تعبیر می‌کنیم.

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی در بخش دیگری از سخنان خود، ضمن اشاره به آیه‌ی «الله نور السموات و الارض» به نظریه‌ی صدرالمتألهین استناد کرد و گفت: همه‌ی موجودات، حتی جمادات شعورمندند و این نظریه با آیات قرآن تأیید می‌شود. بر همین اساس جهان، مکانیکی نیست، بلکه ارگانیکی است. همه‌ی عالم یک پیکره‌ی منسجم و زنده را پدید می‌آورند.

وی ادامه داد: حصول معرفت طی یک فرآیند مکانیکی و متکی به حس صورت نمی‌بندد؛ بلکه معرفت از سپهر الهی به عالم و ساحت انسانی تنزل می‌کند. بر همین اساس، همه‌ی مجاری آن همچون عقل و ‌حس و تجربه، مقدس‌هستند. همان‌قدر که دستاوردهای وحی مقدس است، دستاوردهای عقل هم مقدس هستند. در این تلقی از معنویت، عقل از مدار دین بیرون رانده نمی‌شود و نمی‌توان آن را از نگاه دین و معنویت حذف کرد. بین مادیات و معنویات هیچ تعارضی نیست؛ بلکه ترتب طولی دارند و مادیات می‌تواند منجر به معنویت نیز شود.

رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی افزود: انسان معنوی در همه‌ی آنات باید دارای «حس حضور»، «حال حضور» و «ادب حضور» باشد و معنویت زمان نمی‌شناسد. برخی از ویژگی‌های معنویت از آیات قرآن استنباط می‌شود، ازجمله: «الَّذینَ یَذْکُرُونَ اللَّهَ قِیاماً وَ قُعُوداً وَ عَلى‏ جُنُوبِهِمْ وَ یَتَفَکَّرُونَ فی‏ خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ رَبَّنا ما خَلَقْتَ هذا باطِلاً سُبْحانَکَ فَقِنا عَذابَ النَّارِ (آل عمران: ۱۹۱)». این آیه اشاره می‌کند که معنویت و عقلانیت از هم جدا نیستند و تعارضی میان آنها وجود ندارد. عقلانیت طریقه‌ی رسیدن به معنویت است. همچنین به این نکته اشاره دارد که این عالم را تهی و پوچ نیافریدیم، و همه‌ی مولفه‌ها و مختصات معنویت، شامل نگاه هستی‌شناختی، نگاه ارزش‌شناختی و نگاه معرفت‌شناختی در این آیه آمده است.

آیت‌الله رشاد در پایان صحبت‌های خود، ‌ضمن تشکر از حضور شورای پاپی گفتگوی ادیان واتیکان در ایران، ابراز امیدواری کردند این مذاکرات و مباحثات علمی، منجر به تفاهم بیشتر و تعامل متقابل میان ادیان ابراهیمی گردد.

لازم به ذکر است نهمین دور گفت‌وگوی دینی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی با شورای پاپی گفتگوی ادیان واتیکان با عنوان «‌گفت‌وگوی سازنده‌‌ی مسلمانان و مسیحیان برای مصلحت جامعه» روزهای ۴ و ۵ آذر در حسینیه‌‌ی الزهرای(س) این سازمان، به ریاست ابوذر ابراهیمی‌ ترکمان، رئیس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و کاردینال ژان لویی توران، مشاور ‌عالی و مسئول گفت‌وگوی دینی پاپ فرانسیس، رهبر کلیسای جهانی کاتولیک، برگزار شد.

پاسخ دهید