نظام علمی

پستی پیدا نشد.

نظام علمی ـ آموزشی پرورش‏‌مآل: طرحی برای تحول بنیادین حوزه براساس نظریه‏ آموزش «پرورش‏‌مآل»
مقدمه
دغدغه‏ی تربیت نیرو و تولید علم از اصلی‏ترین دلمشغولی‏های نخبگانی و مدیریتی هر جامعه‏ای است؛ به همین دلیل همواره مطالعه و پژوهش و تلاش عملی برای اصلاح و ارتقای آن در جوامه پیسرفته و در حال توسعه در جریان بودخ، درایران نیز این امر از مسائل ذهنی نخبگان و برنامه‏ی مدیریتی مجریان بوده است؛ چنان که در مقدمه گفته شد: این کمترین نیز از دیرباز با دغدغه‏ی تربیت نیرو و تولید علم زیسته‏ام؛ حاصل دغدغه و تفکر چندین ساله دستیابی به نظری‏ای با عنوان « نظریه‏ی آموزش پرورش‏مآل‏ » گردیده که تبیین مبانی و تفصیل و کاربردی ‏سازی آن موضوع اصلی این تحقیق است. تبیین کامل نظریه در ذیل فرضیه‏ی تحقیق درج شده است؛ این نظریه را می‏توان به اجمال به شرح زیر توضیح داد: نظریه‏ی آموزش پرورش‏مآل‏ دستگاه تعلیماتی ـ تربیتی‏ای‏ است «فطرت‏بنیاد»، «استعدادمحور»، «جامع‏نگر» و «جامعه‏گرا»، که بر پروردن استعدادهای فطری گونه‏گون متربیان، با نقش‏آفرینی فعال خود آنان تمرکز دارد، و برایند آن به فعلیت‏درآمدن قوا و قابلیت‏های ذاتی افراد تحت تربیت، شکل‏گیری ملکات پایدار علمی و عملی در وجود آنان و فراهم‏آمدن توانایی‏های معنوی، معرفتی و مهارتی لازم معطوف به نیازهای جامعه‏ی اسلامی است.
نظام آموزشی موجود در کشور، که اکنون بر همه‏ی نهادهای علمی ـ آموزشی رسمی کشور (مع‏الاسف حتی کمابیش حوزه‏های علمی‏ه‏ی فعلی) حاکم است، نظامی فراگرفت‏مآ‏ل است، این نظام دستگاه تعلیماتی است «حافظه‏محور» و «تک‏ساحتی»، که بر فراگیری (= حفظ‏کردن، نه فهم‏کردنِ) داده‏های علمی و مهارتی (و فقط علمی و مهارتی) القاءشده از سوی مدرسان و مربیان استوار است، و برایند آن چیزی نیست جز «انباشت فراداده‏ها در انبان حافظه‏ی فراگیران، به‏صورت علم حصولی‏».
نظام علمی و آموزشی فعلی باید از اساس دیگرگون گردد؛ این طرح در صدد پیشنهاد نظام جایگزین با عنوان نظام علمی ـ آموزشی پرورش‏مآ‏ل است.
 نظریه‏ی آموزش پرورش‏مآل‏ رقیب نظریه‏ و نظام فوق است که از آن می‏توان به «نظریه‏ی آموزشی فراگرفت‏م‏آل» تعبیر کرد. نظام آموزشی فراگرفت‏مآ‏ل، که اکنون بر همه‏ی نهادهای علمی ـ آموزشی رسمی کشور (مع‏الاسف حتی کمابیش حوزه‏های علمی‏ه‏ی فعلی) حاکم است، دستگاه تعلیماتی است «حافظه‏محور» و «تک‏ساحتی»، که بر فراگیری (= حفظ‏کردن، نه فهم‏کردنِ) داده‏های علمی و مهارتی (و فقط علمی و مهارتی) القاءشده از سوی مدرسان و مربیان استوار است، و برایند آن چیزی نیست جز «انباشت فراداده‏ها در انبان حافظه‏ی فراگیران، به‏صورت علم حصولی‏».
اما نظام علمی ـ آموزشی پرورش‏مآ‏ل، دستگاه تعلیماتی ـ تربیتی‏ای‏ است «فطرت‏بنیاد»، «استعدادمحور»، «جامع‏نگر» و «جامعه‏گرا»، که بر پروردن استعدادهای فطری گونه‏گون متربیان، با نقش‏آفرینی فعال خود آنان تمرکز دارد، و برایند آن به فعلیت‏درآمدن قوا و قابلیت‏های ذاتی افراد تحت تربیت، شکل‏گیری ملکات پایدار علمی و عملی در وجود آنان و فراهم‏آمدن توانایی‏های معنوی، معرفتی و مهارتی لازم معطوف به نیازهای جامعه‏ی اسلامی است.
نظام علمی ـ آموزشی پرورش‏مآ‏ل، علاوه بر تفاوت‏های اساسی در مبانی، تمایزات بسیاری به لحاظ راهبردها، روش‏ها، نهادها و سازکارهای اجرایی، با دستگاه آموزشی رقیب که «نظام فراگرفت‏مآ‏ل» است، دارد؛ بسیاری از این تفاوت‏ها‏ به‏طور ضمنی در خلال فصول این وجیزه مورد بحث قرار گرفته‏اند.
راهبرد و رویکرد اصلی نظام علمی ـ آموزشی پرورش‏مآ‏ل، بر منصّه‏ی ظهورنشاندن استعدادهای خدادادی انسان‏ها، در زمینه‏های گوناگون معرفتی ـ مهارتی (نظری و عملی) است، و چنین امری از رهگذر کاربست روش‏های مناسب برای کشف و استکمال استعدادها، با توجه به «مشترکات ذاتی» متربیان با هم و رعایت «تفاوت‏های عرَضی» آحاد تحت تعلیم، ممکن می‏گردد.
تبیین نظریه
۱٫ انسان، «فطرتمند»، «دارای استعدادهای شگرف»، و «شاکله‏‌پذیر» است.
۲٫ استعداد کسب کمالات ثانوی گوناگونی همچون: ایمان و «تعبّ‏د‏»، فراگیری و «تعلّم»، حق‏‌جویی و درک حقایق و دقایق، آفرینشگری (هنرورزی) و «تجمّل»، انواع مهارت‏ورزی و «فنّاوری»، توان تاثیرگذاری بر جز خود و «تصرف در غیر»، و…، ازجمله‏ی اهم نهادینه‏های نهفته در وجود آدمی‏اند.
۳٫ به فعلیت‏درآمدن کمالات ثانوی مورد اشاره در بند فوق، برایند طی فرایندهایی تدریجی و لایقفی است.
۴٫ معرفت حقیقی‏ از «سپهر ربوبی» که سرچشمه‏ی همه‏ی آگاهی‏هاست، از طریق «مجاری پنج‏گانه‏ی»: فطرت، عقل، وحی، سنت، اشراق‏، و با طی فرایندهای متناسب هرکدام از آنها به «ساحت انسانی»، تنزل می‏یابد. تعبّ‏د‏ و تهذّب، از اهم معدات دریافت معارف صائب از مجاری خمسه است.
۵٫ هرچند به اقتضای فطرتمندی، انسان‏ها دارای استعدادهای ذاتی مشترکند، اما به اقتضای شاکله‏ی فردی هر فرد که تحت تأثیر عوامل ثانوی و عرضی سلبی و ایجابی گوناگون پدید می‏آید، لامحاله آحاد انسانی در کسب کمالات با هم تفاوت‏هایی نیز دارند.
۶٫ با استعدادسنجی و مختصات‏شناسی انسان‏ها، می‏توان انواع و حدود قابلیت‏های هریک از آنان را تشخیص داد و رشد و فعلیت‏یابی هریک را برآورد و برنامه‏ریزی کرد. 
۷٫ به فعلیت‏آوردن استعدادهای فطری، با کاربست شیوه‏ها و به‏کارگیری ابزارهای متناسب هر استعداد و نیز هر فرد از افراد انسانی، ممکن می‏گردد؛ و این امر رسالت اصلی انبیاء و اولیاء (س) و اینک تکلیف اساسی اصحاب حوزه است. («فَبَعَثَ فیهِم رُسلَهُ، وَ واتَرَ اِلَیْهِمْ اَنْبِیائَهُ، لِیَسْتَأْدُّوهُم میثاقَ فِطْرَتهٍ وَ یُذَکِّروهم مَنْسِیَّ نِعْمتَهِ، وَ یَحْتَجُّوا عَلَیْهم بِالتّبلیغِ وَ یُثیروُا لَهُمْ دَفائِنَ‏العُقولِ» ـ نهج‏البلاغه، خطبه‏ی۱، ج۱، ص۲۳)
۸٫ همه‏ی گزاره‏های تشکیل‏دهنده‏ی نظریه که عمده‏ی آنها در بندهای بالا مذکور افتاد، با استخدام منطق اجتهاد‏ از آیات قرآنی و روایات موثق استنباط می‏شود.  
۹٫ با الهام از آموزه‏های حکمت اسلامی و به اتکای تجربه‏ی اطمینان‏بخش، می‏توان اِتقان و کارآمدی نظام علمی ـ آموزشی برآمده از نظریه‏ی آموزش «پرورش‏مآ‏ل» و ترجیح آن را در قیاس با نظام آموزشی «فراگرفت‏مآل‏»، اثبات کرد. 
۱۰٫ با توجه به نکات پیشگفته، نظریه‏ی آموزش «پرورش‏مآ‏ل» و نظام مبتنی بر آن، نظریه و نظامی «برتر» و «اسلامی» است. 
بیان مسئله اصلی
ـ چالش‏ها و کاستی‏های اساسی نظام علمی ـ آموزشی نظام تعلیم و تربیت کنونی کشور کدام است؟
ـ راهبردها و راهکارهای چالش‏ها و کاستی‏ها چیست و نظام مطلوب (اسلامی ـ ایرانی) علمی ـ آموزشی دارای چه مختصاتی است؟
ـ مبانی نظام مطلوب (اسلامی ـ ایرانی) علمی ـ آموزشی چیست؟
ـ سامانه‏های  کاربردی‏ نظام مطلوب (اسلامی ـ ایرانی) علمی ـ آموزشی کدام است؟
سئوال‏های فرعی
ـ مبانی «انسان ـ اجتماع‏شناختی» نظام مطلوب (اسلامی ـ ایرانی) علمی ـ آموزشی چیست؟
ـ مبانی «تربیتی» نظام مطلوب (اسلامی ـ ایرانی) علمی ـ آموزشی چیست؟
ـ مبانی «فلسفه‏ی علم»ـی نظام مطلوب (اسلامی ـ ایرانی) علمی ـ آموزشی چیست؟
ـ مبانی «معرفت‏شناختی» نظام مطلوب (اسلامی ـ ایرانی) علمی ـ آموزشی چیست؟
ـ مبانی «سازمانی ـ مدیریتی» نظام مطلوب (اسلامی ـ ایرانی) علمی ـ آموزشی چیست؟
ـ سامانه‏ی نرم‏افزاری کاربردی‏ نظام مطلوب (اسلامی ـ ایرانی) علمی ـ آموزشی کدام است؟
ـ سامانه‏ی سخت‏افزاری کاربردی‏ نظام مطلوب (اسلامی ـ ایرانی) علمی ـ آموزشی کدام است؟
ـ مختصات عناصر کنشگر (مدیران، استادان/ معلمان، دانش‏پژوهان) طراز برای کاربردی‏ نظام مطلوب (اسلامی ـ ایرانی) علمی ـ آموزشی کدام است؟
بخش‏ها و فصول تحقیق
بخش اول: فرصت‏ها و تهدیدهای فراروی نهاد حوزه و روحانیت
فصل اول: فرصت‏ها و ظرفیت‏ها
فصل دوم: تهدیدها و چالش‏ها
بخش دوم: حوزه و سه نگاه به آرمان تحول
فصل اول: گفتمان متجمد سنتی‏اندیش
فصل دوم: جریان متجدد نوگرا
فصل سوم: گفتمان مجدِد نواندیش
بخش سوم: نظریه‏ی مبنای نظام پیشنهادی
فصل اول: نظریه‏ی آموزش «پرورش‏مآل»
فصل دوم: ویژگی‏های راهبردی و کاربردی نظام علمی ـ تربیتی مبتنی بر نظریه‏ی آموزش «پرورش‏مآل»
بخش چهارم: نصاب‏های مطلوبیت در ارکان نهاد حوزه
فصل اول: اصول وظایف حوزه و علمای دین
فصل دوم: نصاب مطلوبیت عوامل انسانی (رکن کنشگر نهاد حوزه)
فصل سوم: شرح نصاب‏های طلبه‏ی طراز
فصل چهارم: نصاب مطلوب رکن نرم‏افزاری نهاد حوزه
فصل پنجم: نصاب مطلوب رکن سخت‏افزاری نهاد حوزه
پیوست‏ها
پیوست اول: اصول سیاست‏های برنامه‏ی پنج‏ساله‏ی اوّل حوزه‏ی علمیه‏ی امام رضا(ع) و مدارس تابعه
پیوست دوم: طرح فقه نظام‏ساز (فقه علوم انسانی)
پیوست سوم: طرح تأسیس مرکز طرازسنجی و ارتقای علمی ـ مهارتی طلاب
پیوست چهارم: سند رویکرد «آموزشی ـ تربیتی»، و « معرفتی ـ کارکردی» مصوّب حوزه‏ی علمیه‏ی امام رضا(ع)
پیوست پنجم: سند چشم‏انداز ۱۴۰۴ حوزه‏ی علمیه‏ی امام رضا(ع)
پیوست ششم: نگاهی به معماری مدارس شاخص ایران
پیوست هفتم: تلویحات